(fot. CVP, Grzegorz Eliasiewicz, Rafał Ochęduszko)

Kościół Kanoników Regularnych Laterańskich / parafialny pw. Bożego Ciała w Krakowie


Identyfikator:
Krak/KKazi/1

Parafia
Parafia pw. Bożego Ciała w Krakowie
Jednostka administracji zakonnej
Polska Prowincja Kanoników Regularnych Laterańskich
Dekanat
Archidiecezja krakowska >>> dekanat Kraków-Kazimierz
Adres
Kraków, ul. Bożego Ciała 26
Witraże lokalizacji:
witraż geometryczny („rybia łuska”) z motywami roślinnymi (I)
oszklenie gomółkowe z motywami ornamentalnymi i symbolem Eucharystii (IIs)
oszklenie gomółkowe z motywami ornamentalnymi i hierogramem Chrystusa (IIIs)
oszklenie gomółkowe z motywami ornamentalnymi i hierogramem Marii (IVs)
oszklenie gomółkowe z motywami ornamentalnymi i godłem zakonu kanoników regularnych laterańskich (Vs)
oszklenie gomółkowe z motywami ornamentalnymi i gołębicą Ducha Św. (VIs)
witraże bordiurowe (VIIs, VIIIs, IXs, Xs, XIs, XIIn, XIIIn)
oszklenie gomółkowe z motywami ornamentalnymi i symbolem Eucharystii (XIVw)
oszklenie gomółkowe z przedstawieniem Baranka Apokaliptycznego (XVw)
Wizja św. Stanisława Kazimierczyka (XVIc)
witraż bordiurowy z godłem kanoników regularnych laterańskich (XVIIc)
Fides (XIXa)
Caritas (XVIIIa)
Numer rejestru zabytków
A-24, decyzja z 10 IV 1931 [A-191/M]
Opis budowli / Ogólna charakterystyka
Usytuowany w południowo-zachodnim narożniku zespołu zabudowań klasztornych. Skrzydło południowe bezpośrednio połączone nadwieszonym przejściem z kościołem. Gotycki. Murowany. Orientowany. Korpus trójnawowy, bazylikowy, czteroprzęsłowy, w typie filarowo-przyporowym. Prezbiterium wydłużone, pięcioprzęsłowe, zamknięte wielobocznie. Przy prezbiterium od północy zakrystia i skarbiec, nad którym oratorium; przy korpusie nawowym od południa kaplice Zwiastowania i św. Anny, od północy skarbiec oraz wieża z kaplicą Matki Boskiej Loretańskiej w przyziemiu i Ogrójcem na zewnątrz, a także kruchty (od zachodu, południa i północy). Sklepienia krzyżowo-żebrowe. Okna ostrołukowe o zróżnicowanych proporcjach (w prezbiterium częściowo zamurowane); we wszystkich witraże lub oszklenia ołowiowe, również średniowieczne. Bogaty wystrój wnętrza, głównie manierystyczny i barokowy. Oratorium nakryte sklepieniem krzyżowo-kolebkowym, otwarte do prezbiterium dwoma półkolistymi oknami, z witrażami. Elewacje oszkarpowane, fasada zwieńczona szczytem schodkowym ze sterczynami.
Historia budowli
Kościół został ufundowany przez króla Kazimierza Wielkiego jako parafialny miasta Kazimierza. Wznoszono go od lat 40. XiV do 70. XV wieku. W roku 1405 świątynia wraz z parafią została przekazana przez Władysława Jagiełłę kanonikom regularnym reguły św. Augustyna, przybyłym z Kłodzka. W roku 1556 spłonęła drewniana wieża, w jej miejscu wymurowano nową, którą w drugim dziesięcioleciu XVii wieku podwyższono. W 4. ćwierci XVi wieku wybito wielkie okno nad chórem muzycznym. W roku 1594 kolejny pożar strawił dach nad kościołem i organy w prezbiterium. W latach 30. XVii wieku, w związku z ustawieniem nowych stall i ołtarza głównego, okna w zamknięciu prezbiterium i ścianie południowej zostały częściowo zamurowane. Skutkiem tego usunięto około stu trzydziestu pięciu kwater gotyckich. Około 1638 roku zostały wymurowane trzy jednakowe kruchty. W XViii wieku wprowadzone zostały znaczące zmiany w wyposażeniu wnętrza (m.in. nowe ołtarze, ambona i chór muzyczny). W roku 1899 rozpoczęła się wielka restauracja kościoła, finansowana przez zgromadzenie i z datków wiernych. Wśród darczyńców był hr. Wilhelm Romer z Ochodzy, który przeznaczył znaczną kwotę na restaurację wnętrza kościoła. Początkowo prace prowadził architekt Karol Knaus, a po jego śmierci w roku 1904 – Józef Kryłowski, budowniczy z Podgórza. Nadzór konserwatorski sprawował Stanisław Tomkowicz, który regularnie relacjonował postęp prac w „Józefa Czecha Kalendarzu Krakowskim”. Prawdopodobnie prace przerwano po wybuchu i wojny światowej. 2 sierpnia 1917 roku w wyniku eksplozji w prochowni w podkrakowskiej Mogile zostały uszkodzone oszklenia kościoła. Po zakończeniu wojny wznowiono prace restauracyjne, które zakończyły się dopiero w czasie okupacji niemieckiej. Początkowo skupiono się na konserwacji licznych obrazów. W drugiej połowie lat 20. odrestaurowano wieżę. W latach 1932–1937 remontowano dach oraz osuszano kościół i wzmacniano fundamenty. W roku 1938 rozpoczęła się restauracja wnętrza, którą zasadniczo ukończono w roku następnym. Zgodnie z propozycją Adolfa Szyszko-Bohusza odsłonięto wówczas surową fakturę murów i strukturę gotyckiej architektury, jednocześnie niszcząc bezpowrotnie średniowieczne tynki wraz z polichromiami (z niewielkimi wyjątkami). W roku 1939 w okna nawy głównej zostały wprawione geometryczne witraże. Na przełomie 1939 i 1940 roku zostało odnowione oratorium wraz z wyposażeniem. Polichromię restaurował Ludwik Konarzewski z uczniami, oba okna kaplicy wypełniły wówczas witraże. W roku 1943 ukończono restaurację krucht, we wszystkich – w okulusach nad wejściami – osadzono witraże. W latach 1939–1944 trwała restauracja ołtarzy i stall. W czasie wyzwalania Krakowa, wskutek wysadzenia mostu dębnickiego 18 stycznia 1945 roku, został uszkodzony dach nad nawą główną od strony południowej i nad nawą boczną oraz oszklenia okien od strony południowej i zachodniej, ponadto kamieniarka okien w prezbiterium i nawie południowej. Także w klasztorze podmuch eksplozji oraz wybuch pocisku artyleryjskiego spowodowały znaczne straty w więźbie i pokryciu dachowym oraz oszkleniu. Koszt naprawy uszkodzeń w kościele i klasztorze oszacowano na ponad 300 tys. zł. Ówczesny przeor, ks. Emil Klenart, zwracał się do Kurii Metropolitalnej o pomoc w remoncie, zaznaczając, że naprawa uszkodzeń, a szczególnie dachu i okien witrażowych w kościele jest niecierpiąca zwłoki [anK, zMKr 287, pismo przeora do Kurii z 6 Xi 1945]. W roku 1958 była poruszana kwestia restauracji kamieniarki południowych okien w prezbiterium, połączonej z wymianą zniszczonych elementów na nowe, które miały zostać wykonane ściśle według starych wzorów. Remont kościoła został ukończony w roku 1959. Od roku 1993 w świątyni są prowadzone prace konserwatorskie.

 

Uwagi konserwatorskie dotyczące zasobu witrażowego
 Witraże po konserwacji, stan bardzo dobry; oszklenie ochronne pojedyncze; zalecenia: obserwacja stanu zachowania.

Dzieje zasobu witrażowego
W kościele Bożego Ciała znajduje się kilka zróżnicowanych stylistycznie zespołów witraży i oszkleń geometrycznych, z których największą wartość artystyczną i historyczną ma zespół 54 kwater gotyckich, wtórnie zgrupowanych w oknie prezbiterium, obok wielkiego ołtarza (między oknami iis i iiis), dopełniony dwunastoma nowymi, wykonanymi na początku XX wieku [Małkiewiczówna 1985]. W roku 1845 Józef Mączyński apelował o wyjęcie średniowiecznych kwater z okien zamknięcia prezbiterium i umieszczenie ich w dobrze widocznym miejscu [Mączyński 1845, s. 245]. Kwatery były rozmieszczone w oknach za wielkim ołtarzem, zaszklonych szkłem bezbarwnym [MHMK, 3132/K, Widok wnętrza prezbiterium, fot. firma Ignacego Kriegera, 1885] i w nawie lewej, którą Helena Małkiewiczówna słusznie identyfikuje z północną [Małkiewiczówna 1985, s. 18]. Na fotografiach Walerego Eljasza, których głównym tematem są kruchty północna i południowa, zauważalne są dwa typy oszklenia ołowiowego: płytki sześcioboczne typu „plaster miodu” oraz płytki czworoboczne [anK, a/iii/93–94]. Na jednej z fotografii w oknie obok kruchty północnej widoczne pojedyncze kwatery witrażowe [anK, a/iii/93]. W czasie restauracji kościoła, w roku 1900, wszystkie kwatery średniowieczne zostały wyjęte z okien i oddane do naprawy Teodorowi Zajdzikowskiemu [Małkiewiczówna 1985, s. 11]. Wiadomo, że szklarz ukończył pracę w roku 1903 [Tomkowicz 1904, s. 103], lecz nie jest znana data powrotu kwater do kościoła. Według Heleny Małkiewiczówny zostały one osadzone prawdopodobnie dopiero w roku 1913, już po śmierci Zajdzikowskiego (1907), gdy zakład prowadził jego syn, Marian. Umieszczono je w oknie prezbiterium obok wielkiego ołtarza, uzupełniwszy zespół o dwanaście nowych pól z przedstawieniami: nieokreślonego świętego opata (kwatera 2a), nieokreślonego świętego biskupa – zakonnika (kwatera 6a), Chrystusa przed Herodem (kwatera 9c), Biczowania Chrystusa (kwatera 10c), Śmierci dobrego łotra na krzyżu (kwatera 21a), Chrystusa Zmartwychwstałego i apostołów (kwatera 15c), czterech siedzących apostołów (kwatera 16c), anioła grającego na lutni (kwatera 18c), architektury (kwatery 19c, 20c, 21a, 21b) [Małkiewiczówna 1985, s. 20, 31, 54] oraz motywów liściastych w polach maswerku. W pozostałych oknach prezbiterialnych planowano od samego początku restauracji zastosować oszklenie białe (bezbarwne), z szybek w ołów oprawnych i układanych we wdzięczne figury geometryczne, których rozliczne wzory znaleziono w starem oszkleniu okien kościoła [Tomkowicz 1901, s. 72]. Kilka lat później (1903) Stanisław Tomkowicz stwierdzał: byłoby pożądanem, aby inne okna można kiedyś było zaszklić witrażami nowymi [Tomkowicz 1904, s. 103]. W roku 1905, przy okazji renowacji kamieniarki kilku okien w zakrystii i prezbiterium, zakład Teodora Zajdzikow skiego oszklił je dając […] oszklenie z małych szybek przykrawanych w różne kształty łuskowe, flaszkowe itp. na wzór dawnego oszklenia w innych oknach zachowanego [Tomkowicz 1906, s. 70]. Wydaje się, że informacja dotyczy trzech okien za ołtarzem wielkim. W oknie środkowym Zajdzikowski zastosował ornament w pęcherze, wzorowany na średniowiecznym, utrwalonym przez Ludwika Łepkowskiego, zaś w bocznych szkło butelkowe, czyli gomółki [Małkiewiczówna 1985, s. 20; CVP, Szyby Kolorowe…, il. 79c]. Możliwe, że obecne oszklenie okna środkowego (i) jest tym samym, które wykonal Zajdzikowski, lub jest jego rekonstrukcją. Uwagę zwraca kompozycja w maswerku z motywem liścia, zbliżona do występującej w zamknięciu witraża w oknie z kwaterami średniowiecznymi, niewątpliwie także wykonanej przez Zajdzikowskiego. Z kolei oszklenie dwóch okien bocznych wydaje się jedynie nawiązaniem do oryginału z początku XX wieku. Pozostałe okna prezbiterialne (iis–Vis) dopiero w roku 1913 otrzymały nowe oszklenia, z fundacji hr. Wilhelma Romera [KzSP 1987, s. 56; Małkiewiczówna 1985, s. 20–21; Łatak 2005, s. 22; Brzezina 2007, s. 283]. Wykonał je Krakowski Zakład Witrażów S. G. Żeleński [Muczkowski 1914, s. 89]. 23 października 1912 roku hr. Romer pisał do kardynała Jana Puzyny: Nadzwyczaj się zasmuciłem dowiedziawszy się, że w kościele Bożego Ciała kawki latają, jak w jakiej ruinie i naturalnie największy nieporządek robią; przyczyna tego jest że okna starożytne słabe kawki wybijają i tem sposobem do kościoła się dostają. – By temu zaradzić udaje się z prośbą do Waszej Xiążęco Biskupiej Mości, by zezwolił z mego depozytu znajdującego się u Xięży Kanoników Regularnych użyć kwotę potrzebną, ażeby natychmiast jak najprędzej zrobić 4 [sic!] okna do kościoła. W trosce o dostęp światła do wnętrza darczyńca życzył sobie, by okna były całkiem naturalne z białego jednostajnego szkła, tylko [ze] szlakiem niebieskim naokoło [aKKM, aPa 125, list z 23 X 1912]. Klasztorny kronikarz zanotował: w maju tegoż roku [1913] przed uroczystością Bożego Ciała wprawiono w prezbiterium pięć nowych (butelkowych) kolorowych okien ze szkła katedralnego z fundacji ś. p. hrabiego Romera kanonika regularnego honorowego [za: Małkiewiczówna 1985, s. 12]. 2 sierpnia 1917 roku w wyniku eksplozji amunicji w prochowni w Mogile w kościele wiele szyb wyleciało [aKr, 7235, s. 104]. Rozmiar szkód nie jest bliżej znany. W ramach restauracji kościoła kontynuowanej w okresie międzywojennym i zakończonej w czasie okupacji część okien uzyskała nowe oszklenia. W siedmiu oknach nawy (Viis–Xs oraz Xin–Xiiin) zostały zainstalowane oszklenia geometryczne z bordiurą w stylu art déco, zaprojektowane przez Zdzisława Gedliczkę. 21 lipca 1939 roku Krakowski Zakład Witrażów S. G. Żeleński złożył ofertę na ich wykonanie [Sgż, as 269], lecz ostatecznie realizowała je pracownia Tadeusza Wilkosza w latach 1939–1940 [aKr, 7235, s. 335; por. Brzezina 2007, s. 285]. Ich walory estetyczne dostrzegł autor przewodnika po kościele, wydanego zaraz po ii wojnie światowej [Widełka 1947, s. 22]. Według Katarzyny Brzeziny Gedliczka w roku 1939 zaprojektował także witraże do okien w zakończeniu naw bocznych (XiVw, XVw) [Brzezina 2007, il. 4]. Należy jednak zauważyć, że są one zdecydowanie inne niż geometryczne oszklenia nawy głównej. Tworzą je nietypowe gomółki z rozetkami (według informacji Tadeusza Wilkosza sprowadzone z Niemiec), umieszczona pośrodku witrażowa plakieta z przedstawieniem symbolicznym (w oknie XVw Baranek Apokaliptyczny, w XiVw Kielich Eucharystyczny) i szeroki pas dekoracyjny w dolnej części kompozycji. Na fotografii kościoła wykonanej w czasie okupacji w południowym oknie elewacji zachodniej, pośród słabo rysujących się gomółek, dość wyraźnie widoczny jest kielich z hostią (dolna partia oszklenia zasłonięta przez zwieńczenie bramki w murze) [wuoz, Fototeka, fot. Staatliche Bildstelle, Berlin, 1939–1945]. Drugi z witraży, z Barankiem Apokaliptycznym, widać na fotografii wykonanej w roku 1956 [wuoz, Fototeka, fot. A. Brożyna]. W okresie okupacji powstały również witraże oratorium. Kompozycję do okna wychodzącego do nawy północnej (XViic) zaprojektował Zdzisław Gedliczka w nawiązaniu do oszkleń nawy głównej, wzbogacając skromny geometryczny rysunek oszklenia o medalion z godłem kanoników laterańskich [KzSP 1987, s. 56, i Brzezina 2007, s. 286, przypisują autorstwo Ludwikowi Konarzewskiemu]. Wykonawcą była zapewne pracownia Wilkosza. Witraż do okna wychodzącego do prezbiterium (XVic), ukazujący wizję Stanisława Kazimierczyka, członka zgromadzenia kanoników, zmarłego w roku 1489 w opinii świętości (kanonizowanego w roku 2010), zaprojektował w roku 1940 Ludwik Konarzewski, który odnawiał w tym czasie polichromię w kaplicy zakonnej. Projekt zrealizował w szkle Tadeusz Wilkosz (sygnatury na witrażu) [Brzezina 2007, s. 286]. Również Zdzisław Gedliczka myślał o stworzeniu witraży figuralnych do kościoła, o czym świadczą zachowane projekty akwarelowe z roku 1941. Do trzech okien w absydzie prezbiterium artysta przewidział przedstawienie z aniołami trzymającymi tablice z symbolicznymi literami alfa i omega (okno środkowe) oraz Matkę Boską z Dzieciątkiem i Chrystusa z Eucharystią (okna boczne) [Pleciak 2005, s. 24, il. XXi. 5–8]. Do okien naw bocznych przeznaczył kompozycje Dobry Pasterz i Matka Boska z Dzieciątkiem [Pleciak 2005, s. 24, il. XXi. 9–10]. Sądząc po ostrołukowej formie nadproża oraz wielkości i podziałach okien pierwsza z nich miała wypełnić jedno z dwóch okien znajdujących się nad kruchtami, a druga – któreś z pozostałych. Zamysł nie został urzeczywistniony. Brak informacji o projektach do innych okien. W roku 1941 Zdzisław Gedliczka opracował kolejne kartony (zachowane w azg), do okulusów nad zewnętrznymi drzwiami krucht. Tematem były trzy cnoty teologalne: Fides, do kruchty zachodniej (XiXa); Spes, do kruchty południowej i Caritas – do północnej (XViiia). W spuściźnie po artyście znajduje się również projekt do ostatniej z wymienionych kompozycji, na którym widnieje akceptacja Kurii Metropolitalnej, udzielona 7 lipca 1941 roku [Pleciak 2005, s. 24; reprod. w: Pleciak 2005, il. X.5; Fijałkowska 2013, s. 60]. W tym samym roku witraże wykonała pracownia Tadeusza Wilkosza [sygnatura na oszkleniu okna XiXa]. Poza Konarzewskim i Gedliczką wśród autorów kartonów do kościoła Bożego Ciała w okresie restauracji zakończonej w roku 1944 wymieniany jest Mieczysław Kadłuczka, jednak bez bliższego określenia zakresu jego prac i informacji o realizacji [Kadłuczka 1979, s. 313]. 18 stycznia 1945 roku w wyniku eksplozji towarzyszącej wysadzaniu mostu Piłsudskiego kościół został poważnie uszkodzony. Rozmiar zniszczeń szczegółowo określił inż. Marian Jaroszewski w lutym 1945 roku [anK, zMKr 287, pismo przeora do Kurii z 6 Xi 1945]. W wyniku silnego podmuchu okna witrażowe zostały przeważnie wtłoczone i posiadają wybrzuszenia do wewnątrz a niektóre całkowicie zostały wyrzucone. Wtłoczenie okien witrażowych wraz z częściowym rozbiciem szybek stwierdzono w I oknie kaplicy od strony północnej przy szczycie [Matki Boskiej Loretańskiej], w 2 oknach kolorowych przy szczycie (od zachodu) [w zakończeniu naw bocznych], w kaplicy św. Anny (okrągły witraż kolorowy) i 1 zwyczajny, w latarni kaplicy przy wejściu południowym, 8 okien i 2 poniżej [kaplica Zwiastowania], w południowej nawie bocznej 2 okna, w nawie głównej 2 okna i w prezbiterium 8 okien. Poza tym całkowicie wyleciały okna: 1 w kaplicy od strony północnej przy szczycie [Matki Boskiej Loretańskiej], 1 w kaplicy przy wejściu południowym [Zwiastowania] i w nawie bocznej od strony południowej [aKKM, Straty wojenne…, pismo przeora do Urzędu Dziekańskiego m. Krakowa, 9 iV 1945]. Koszt reperacji oszkleń miał wynieść blisko 40 tys. zł. Aż w pięciu oknach prezbiterium oszklenia bezbarwne [sic!], z drobnych szybek sześciobocznych względnie okrągłych łączonych na ołów (o wymiarach 12 × 1,5 m i łącznej powierzchni 90 m2) wymagały gruntownej naprawy. Reperacje i uzupełnienia (sięgające niekiedy 60% powierzchni) konieczne były także w przypadku pozostałych okien. Kilka z nich miało być na nowo oszklonych płytkami sześciobocznymi (dwa) i kwadratowymi (jedno) [anK, zMKr 287, Kosztorys usunięcia uszkodzeń, oprac. inż. arch. Marian Jaroszewski, luty 1945]. W oknach w zakończeniu naw bocznych Tadeusz Wilkosz, nie dysponując oryginalnymi miodowymi gomółkami z rozetkami, wypełnił ubytki malując bezbarwne krążki [informacja od Tadeusza Wilkosza, syna witrażysty]. Nie można wykluczyć, że uszkodzone zostały także plakiety z symbolami. Szczęśliwie ocalały kwatery średniowieczne [Kopera i Buczkowski 1949–1957, s. 144; Buczkowski 1947, s. 3], które pod koniec okupacji (po połowie 1944 roku) zdemontowano [anK, tret. 3, notatka z 16 Vi 1944]. Zaraz po zakończeniu wojny w korespondencji urzędu konserwatorskiego z kanonikami pojawiła się, dość enigmatycznie zarysowana, kwestia nowych witraży do prezbiterium. Bogdan Treter, wojewódzki konserwator zabytków, dowiedziawszy się o tych planach, przypomniał zarządowi kościoła o konieczności uzyskania zgody władz konserwatorskich [aKKM, aPa 125, pismo Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego do Zarządu Kościoła Bożego Ciała z 13 Vii 1945]. 18 lipca tegoż roku Józef Lepiarczyk, ówczesny miejski konserwator zabytków, zanotował: witraże jeszcze nie wprawione, fałszywy alarm. Nie wiadomo, do których witraży odnosi się przytoczona notatka [anK, jl. 2, s. 19]. Wiosną następnego roku Józef Dutkiewicz, nowy konserwator wojewódzki, zaprosił przeora Emila Klenarta na rozmowę w sprawie bliżej nieokreślonych witraży [aKKM, aPa 125, pismo Oddziału Muzeów i Ochrony Zabytków do przeora, 25 V 1946]. Trudno jest jednoznacznie rozstrzygnąć, czy witraże prezbiterialne (iis–Vis) są w całości realizacją z roku 1913, czy – szczególnie w partiach dekoracyjnych – kreacją powojenną. Prawdopodobnie już po przejściu frontu powstało obecne oszklenie wielkiego okna nad chórem muzycznym. W roku 1965 Krakowskie Zakłady Szklarskie miały wymontować z okna zabytkowe średniowieczne kwatery i poddać je konserwacji, a architekt Stefan Świszczowski, działając z ramienia Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk, miał wykonać pełną dokumentację fotograficzną [Teczka obiektowa, pisma do miejskiego konserwatora zabytków, Leszka Ludwikowskiego od iS Pan, 30 Vii 1965, i Stefana Świszczowskiego, 5 Viii 1965, oraz decyzja konserwatora, 9 Viii 1965]. W drugiej połowie lat 70. poważnie zniszczone oszklenia ołowiowe typu „plaster miodu” w oknach naw bocznych, widoczne na fotografiach Jerzego Langdy wykonanych w roku 1975 do Katalogu Zabytków Sztuki w Polsce [iSPan/Kraków], zostały zastąpione nowymi, wzbogaconymi o medaliony z przedstawieniami symbolicznymi. Wykonał je witrażysta Włodzimierz Sowa [informacje uzyskane od ks. Józefa Stramka Crl]. W roku 1979 w miejsce zniszczonego witraża w kruchcie południowej (jak się wydaje pominiętego w opisie zniszczeń z 1945 roku) powstał nowy, także z personifikacją nadziei [data na witrażu]. Prawdopodobnie około roku 1982 zostały wykonane witraże do kaplicy Matki Boskiej Loretańskiej. Jeden przedstawia godło papieża Jana Pawła ii; na drugim, sprawionym zapewne dla uczczenia jubileuszu 600-lecia Jasnej Góry, widnieje herb Polski. Prawdopodobnie wtedy powstały także dwa witraże do kaplicy św. Anny: Oko Opatrzności do okulusa nad ołtarzem i Pięć Ran Chrystusa. Być może witraż w okulusie powtarza wcześniejszy temat. W latach 2002–2009 Lesław Heine wykonał pełną konserwację dwudziestowiecznych witraży i oszkleń w kościele (wcześniej, w roku 1984, konserwował witraże średniowieczne). Wszystkie zostały wymontowane, a po konserwacji osadzone w glifach okiennych bliżej wnętrza kościoła, w ich dawnym miejscu założono oszklenie ochronne [Małkiewiczówna 1985, s. 14; Dokumentacja konserwatorska 2002; Dokumentacja konserwatorska 2003].

 
bibliografia

Źródła archiwalne dotyczące budowli
AKRL, 7235, Liber memorabilium (po 1853–1945); b. sygn., Kronika klasztorna, od 1956; ANK, zMKr 287, Kwestionariusze dotyczące szkód wojennych
Opracowania dotyczące budowli
Widełka 1947; KzSP 1987, s. 44–68; Małkiewiczówna 1985, passim; Węcławowicz 1986, s. 19–29; Węcławowicz 1995c; Łatak 2005; Dettloff 2006, s. 343–344; Brzezina 2007
Źródła archiwalne dotyczące zasobu witrażowego
AKKM, aPa 125, Korespondencja dotycząca fundacji Wilhelma Romera, 1906–1912, oraz kwestii nowych witraży, 1945–1946; iPKa in. 1, Inwentarz kościoła Bożego Ciała, 1839 (?); b. sygn., Straty wojenne – ankieta z 1945 i 1946; AKR, 7235, Liber memorabilium (po 1853–1945); b. sygn., Kronika parafii Bożego Ciała od 1932; b. sygn. Kronika klasztoru od 1956; ANK, jl. 2, Józef Lepiarczyk, Dziennik spraw i czynności Oddziału Ochrony Zabytków. I. Spis spraw od dn. 22 I do 12 VII 1945, s. 19; Tret. 3, Bogdan Treter, Dziennik po powrocie z Rumunii (w dn. 30. VII 1940); zMKr 287, Kwestionariusze dotyczące szkód wojennych; Cvp, Szyby Kolorowe w Kościołach Krakowskich Zebrał i Odmalował Ludwik Łepkowski w 1864 i 1865 r., album przerysów witraży wraz z objaśnieniem Józefa Łepkowskiego (Skazówka)

Źródła drukowane dotyczące zasobu witrażowego
Józef Mączyński, Pamiątka z Krakowa, cz. 2, Kraków 1845, s. 244–245; S. T. [Stanisław Tomkowicz], Kronika krakowska z roku Pańskiego 1900, „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1901” 70, s. 72; S. T. [Stanisław Tomkowicz], Kronika krakowska z Roku Pańskiego 1903, „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1904” 73, s. 103; S. T. [Stanisław Tomkowicz], Kronika krakowska, „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1906” 75, s. 70; J. [Józef] Muczkowski, Kronika krakowska, „Józefa Czecha Kalendarz Krakowski na rok 1914” 83, s. 89; Kazimierz Buczkowski, Cracoviana, „Dziennik Polski” 3, 1947, nr 287, s. 3; Feliks Kopera i Kazimierz Buczkowski, Straty i zniszczenia dzieł sztuki i zabytków w Krakowie, „Rocznik Krakowski” 31, 1949–1957, s. 144

Opracowania dotyczące zasobu
Łuszczkiewicz 1898, s. 40; Widełka 1947, s. 19, 28, 44; Kadłuczka 1979, s. 313; Małkiewiczówna 1985; KzSP 1987, s. 56; Małkiewiczówna 2004c; Łatak 2005, s. 22, 27; Pleciak 2005, s. 24, il. X.1–5, XXi. 7–10; Brzezina 2007; Pleciak 2012, s. 37; Fijałkowska 2013, s. 55–61

Dokumenty konserwatorskie dotyczące zasobu witrażowego
Dokumentacja konserwatorska. Cztery okna w południowej ścianie nawy głównej, oprac. Lesław Heine, 2002 (wrzK); Kościół Bożego Ciała na Kazimierzu. Elementy metalowe okien nawy głównej. Dokumentacja powykonawcza przeprowadzonych prac konserwatorskich, oprac. Halina Bilska-Bobicka, ok. 2002 (wrzK); Dokumentacja konserwatorska. Dwa okna prezbiterium od strony południowej, oprac. Lesław Heine, 2003 (wrzK); Kościół Bożego Ciała na Kazimierzu. Elementy metalowe okien prezbiterium. Dokumentacja powykonawcza przeprowadzonych prac konserwatorskich, oprac. Halina Bilska-Bobicka, ok. 2003 (wrzK); Teczka obiektowa kościoła i klasztoru Kanoników Regularnych (wuoz); Karta ewidencyjna witrażu Caritas, oprac. Danuta Czapczyńska-Kleszczyńska, 2011 (wuoz)

Uwagi
W oknach zakrystii jeszcze w roku 1975 znajdowały się oszklenia z kwadratowych płytek bezbarwnego szkła osadzonych w ołowiu [iSPan/ Kraków, fot. Jerzego Langdy, 1975]. W drugiej połowie lat 70. wymieniono je na oszklenia ołowiowe z płytek prostokątnych, z witrażowymi medalionami ze znakami symbolicznymi. Wykonał je witrażysta Włodzimierz Sowa [informacje uzyskane od ks. Józefa Stramka Crl].

Autorstwo opracowania
Danuta Czapczyńska-Kleszczyńska
Autorstwo zdjęcia
CVP, Grzegorz Eliasiewicz, Rafał Ochęduszko